Door Yves Joris, aka de Kunstflaneur :

In de wereld van An Vanderlinden is zwart geen kleur, maar een staat van zijn. Zwart roept geen somberheid op, maar een verlangen naar licht en ruimte, waarin alles kan ontstaan. In de kunstwereld wordt zwart vaak gezien als de basis van kleur, een paradoxale leegte die vol potentie zit. Als kunstflaneur sta ik graag stil bij kunstenaars die zich met hart en ziel verliezen in een passie. Bij Vanderlinden is dat zwart: een gelaagde, gitzwarte droom waarin steenkool niet langer enkel een relikwie van industrieel erfgoed is, maar een bron van nieuwe esthetiek. Haar werk beweegt tussen figuratie en abstractie, tussen het verhalende en het puur materiële.

Laat dit geen droge analyse zijn, maar een wandeling door een landschap waarin mijnschachten en steenkoolstof de weg wijzen. Want An Vanderlinden is niet zomaar een schilder; ze is een chemicus van zwart licht.

Het begin van een zwarte droom

“Heel vroeger, toen ik studeerde, maakte ik al zwarte schilderijen. Mijn eindwerk ging over zwart in de schilderkunst.” Zo opent Vanderlinden haar verhaal. Geen halfslachtige introductie, maar een duidelijke aanzet tot wat een levenslange zoektocht naar het perfecte zwart zou worden.
De kunstenares schilderde in haar jonge jaren met olieverf, creëerde diepe composities waarin textuur en reflectie het zwart bijna tastbaar maakten. Maar op een bepaald moment moest het anders. “Op den duur had ik zoiets van: ik kan er nog honderd maken, maar wat is het punt?”

Dat punt vond ze in 2011, tijdens een tentoonstelling voor het honderdjarige bestaan van de tuinwijk van Eisden. Hier kwam steenkool opnieuw op haar pad. “Ik maakte een grote plaat met Sint-Barbara en een half kommetje gevuld met steenkool op.” Deze hernieuwde ontmoeting met het mineraal werd een scharniermoment: zwart werd letterlijk aards. Bovendien ontdekte Vanderlinden dat Sint-Barbara, de patroonheilige van mijnwerkers, een centrale rol speelde in tradities zoals de ‘kolenslag’ op 4 december, een feestdag waarbij mijnwerkers wedijverden om de meeste kolen naar boven te halen.

De zoektocht naar het diepste zwart

Wie over de kleur zwart spreekt, kan niet om Anish Kapoor heen, de kunstenaar die in 2017 het alleenrecht op Vantablack kreeg, het zwartste zwart ter wereld. Deze gebeurtenis wekte haar nieuwsgierigheid en bracht haar naar de verfexperimenten van de Britse kunstenaar Stuart Semple. “Hij vond het schandalig dat Kapoor dat recht had en ontwikkelde zijn eigen zwarte verf die voor iedereen toegankelijk was, behalve voor Kapoor,” vertelt Vanderlinden met een lichte glimlach.

Geïnspireerd door deze rebellie ging ze zelf aan de slag. Haar laboratorium? De mijnen van Beringen, Zolder en andere Limburgse terreinen. “Elke mijn gaf een ander soort steenkool met een eigen karakter: van bruinzwart tot glanzend antraciet.” Ze begon blokken steenkool te vermalen, het gruis te filteren en daar verf van te maken. Dit proces ging verder dan een simpel experiment; de kunstenaar onderzocht minutieus de chemische eigenschappen van verschillende soorten steenkool om variaties in zwart te creëren, variërend van warme tinten tot het diepste zwart.

“Voor mij is zwart altijd een boodschap van hoop,” vertelt ze. Dat klinkt paradoxaal, maar is typerend voor haar filosofie. Waar zwart vaak geassocieerd wordt met afwezigheid of duisternis, ziet Vanderlinden juist de potentie ervan om licht te onthullen. “Zwart zit vol nuances. Het kan altijd zwarter, maar het kan ook altijd lichter.”

Vanderlinden beschrijft hoe haar zoektocht naar het ultieme zwart zich ontwikkelde als een alchemistisch proces. “Ik verfijn mijn verf voortdurend. Het moet niet alleen zwart zijn, maar ook houdbaar blijven. Je wil dat schilderijen over tientallen jaren nog steeds zwart zijn.”

De gelaagdheid van haar werken — vaak opgebouwd uit tien tot twintig lagen verf — toont haar drang naar perfectionisme. Maar daar zit net de kracht: zwart wordt geen vlak, maar een oppervlak waarin licht gevangen lijkt te zitten.

Industrieel erfgoed als muze

Zwart is voor Vanderlinden niet alleen een esthetische keuze, maar een hommage aan het industriële erfgoed dat haar inspireert. “De verlaten mijngebouwen zijn enorm indrukwekkend. Je ziet overal trappen en cabines. Die vormen laat ik ook terugkomen in mijn kunst.”

Haar werken balanceren tussen figuratie en geometrie. Soms duiken nog herkenbare elementen op, zoals structuren die verwijzen naar mijngebouwen of industriële landschappen. Andere keren zijn haar composities puur abstract, opgebouwd uit patronen en texturen die verwijzen naar de materiële eigenschappen van steenkool. Naast deze abstracte benadering begon Vanderlinden recent ook met het schilderen van terrils — de karakteristieke mijnsteenbergen — met aquarelverf die ze zelf maakt van lokaal steenkoolgruis, gemengd met regenwater uit Limburg. Dit vormt een speelse en tegelijk poëtische aanvulling op haar eerdere werken.

De belofte van een zwart licht

Wie door een tentoonstelling van An Vanderlinden dwaalt, moet de tijd nemen. Haar werken vragen om een trage blik, een geduldige verkenning van oppervlakken die op het eerste gezicht monolithisch lijken, maar bij nader inzien subtiele schakeringen onthullen.

“Ik heb nu echt het zwart gevonden waar ik vroeger van droomde,” zegt ze resoluut. “Hier kan ik alles mee doen.” Die uitspraak getuigt van een zeldzaam meesterschap over een kleur die doorgaans als eindpunt wordt gezien, maar bij Vanderlinden altijd een begin blijkt te zijn.

Zelf blijft ze verder experimenteren. Ze maakt nu ook aquarelverf van steenkool en gebruikt lokaal regenwater om het proces compleet Limburgs te maken. Haar plannen om driedimensionale sculpturen van steenkool te maken, tonen aan dat haar obsessie met zwart allesbehalve uitgeput is.

Epiloog

Een ontmoeting met het werk van An Vanderlinden is als het betreden van een andere dimensie, waar zwart geen einde maar een uitnodiging is. Haar kunst ademt een fascinatie voor materie en licht, voor het onzichtbare dat zichtbaar wordt.

Zwart, dat ooit synoniem stond voor stilte en verstilling, is bij de kunstenaar juist een vorm van spreken. Het is een oproep om beter te kijken, dieper te voelen en te ontdekken dat zelfs in het donker altijd een glimp van licht verborgen ligt.

Kunstflaneur Yves Joris, 09/02/2025